Yasa tasarısının engelli istihdamı, erişilebilirlik standartları ve bakım desteği üzerindeki olası etkileri uzman gözüyle değerlendiriliyor. Sivil toplum temsilcileri değişiklik önerileriyle süreci yakından izliyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde gündemdeki engellilik yasa tasarısı, 2005 yılında yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un kapsamlı revizyonunu içeriyor. Yirmi yıllık bir gecikmenin ardından gelen bu adım; değişen uluslararası standartlar, BM Engelli Hakları Sözleşmesi'nin (CRPD) getirdiği yükümlülükler ve sahada birikmiş ihtiyaçlar açısından kritik önem taşıyor.
Tasarı üç temel alanda yenilik öngörüyor: engelli istihdamının teşvik edilmesi, kamusal alanlarda erişilebilirlik standartlarının yükseltilmesi ve evde bakım desteğinin yeniden yapılandırılması. Her üç alan da on yıllardır sivil toplum kuruluşlarının ısrarla dile getirdiği sorunları kapsıyor.
Tasarının istihdam bölümü en kapsamlı değişiklikleri barındırıyor. Mevcut kotanın yüzde üçten yüzde dörde çıkarılması, 50 ve üzeri çalışanı olan kamu kurumlarını doğrudan etkileyecek. Özel sektör için öngörülen teşvik sistemi ise yenilik niteliği taşıyor: engelli çalışan istihdam eden işyerlerine prim indirimi ve kira desteği sağlanacak.
Öte yandan tasarının iş sağlığı ve güvenliği hükümleri, engelli çalışanların uygun fiziksel ve dijital çalışma ortamına erişimini güvence altına almayı amaçlıyor. Ergonomik düzenlemeler, ekran okuyucu uyumlu yazılımlar ve esnek çalışma modelleri bu kapsamda değerlendiriliyor.
Kamusal alanlarda erişilebilirlik standardı belirleme yetkisinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan bağımsız bir Erişilebilirlik Kurulu'na devredilmesi önerisi, sivil toplumun uzun süredir beklediği kurumsal bir dönüşüme işaret ediyor. Bağımsız denetim mekanizması, uygulamanın takibinde kritik bir boşluğu dolduracak.
Bununla birlikte dijital erişilebilirlik standardı tanımı tasarıda yalnızca bir paragrafla geçiştirilmiş durumda. AB'nin Web Erişilebilirlik Direktifi'nin benimsediği WCAG 2.1 AA standardına yapılan atıf yoktur; bu, özellikle e-devlet hizmetleri açısından ciddi bir eksiklik.
Tasarı sürecinde Özürlüler Vakfı başta olmak üzere çok sayıda sivil toplum kuruluşu, değişiklik öneri paketi hazırladı. Bu öneri paketi üç ana başlıkta yoğunlaşıyor: yaptırım mekanizmalarının güçlendirilmesi, dijital erişilebilirlik standardının uluslararası normlarla uyumlu hale getirilmesi ve bakım desteği için bağımsız bir değerlendirme süreci oluşturulması.
Meclis komisyonundaki görüşmeler sivil toplum temsilcilerinin doğrudan katılımına açık tutulmuş; bu, 2005 süreciyle kıyaslandığında önemli bir fark. Ancak söz hakkı ile karar mekanizmasına etkin katılım arasındaki mesafe henüz kapanmış değil.
Bu tasarı, Türkiye'nin CRPD yükümlülüklerini karşılamaya yönelik önemli bir adım. Ancak yürürlüğe girse bile uygulama, izleme ve hesap verebilirlik mekanizmaları olmadan etkisiz kalma riski taşıyor. Asıl test, yasanın çıkmasından sonra başlıyor.
Fark Edilmeyendeki diğer yazılar
Yardım etmiyorsunuz, bir mücadeleye ortak oluyorsunuz. Daha kapsayıcı bir dünya için sen de katkı sağlayabilirsin.
